Bilindiği üzere, 18 Aralık 2006 tarihinde Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen ve 1 Haziran 2007’de yürürlüğe girecek olan REACH Tüzüğü (Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals / Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi ve İzni) (REACH Tüzüğü – Regulation (EC) 1907/2006 concerning REACH – AB Resmi Gazetesi’nin 30 Aralık 2006 tarih ve L396 sayılı nüshasında yayımlanmıştır). Söz konusu tüzüğe göre, AB üye ülkelerinde faaliyet gösteren ve yılda bir tondan fazla kimyasal madde üreten veya ithal eden firmaların, söz konusu kimyasal maddeleri, AB örgütlenmesi içinde yer alan Avrupa Kimyasallar Ajansı yönetimindeki merkezi bir veri tabanına kaydettirmeleri gerekmektedir.
Ayrıca bu ürünlerin pazara sunulabilmesi için, ihtiyaç duyulması halinde, çeşitli testlerin gerçekleştirilmesi ve söz konusu Ajanstan izin alınması zorunlu bulunmaktadır.
İnsan sağlığının ve çevrenin korunmasının hedeflendiği bahsekonu REACH tüzüğü, hem kimyasallardan kaynaklanan risklerin yönetiminde, hem üretilen kimyasal maddeler hakkında sağlıklı bilgilerin sağlanması konusunda, sanayiye büyük sorumluluklar ve yüksek maliyetler yüklemektedir.
REACH Tüzüğünün, Türkiye’nin henüz AB’ye üye olmamasından dolayı, yurtiçi kimya üretimimize kısa vadede doğrudan bir etkisi bulunmamaktadır. Ancak ülkemizden AB’ye yapılacak kimyevi madde ihracatında, ihracatçı firmalarımızın REACH Tüzüğünün öngördüğü şartlarda üretim yapmaları ve ürünlerini Avrupa Kimyasallar Ajansı’na kaydettirmeleri gerekmektedir. Diğer taraftan, AB’ye tam üye olmamız durumunda, REACH kapsamındaki düzenlemelerin kimya sektörümüzün tüm üretim faaliyetlerinde uygulanması zorunlu hale gelecektir.
Mevcut Durum ve Muhtemel Önemli Sorunlar:
REACH düzenlemesi 1 Haziran 2007 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir. Ancak 1 Haziran 2007’den 1 Haziran 2008’e kadarki süreçte resmi olarak gerçekleştirilmesi gereken bir yükümlülük bulunmamaktadır. Fiili ilk resmi uygulama 1 Haziran 2008 - 1 Aralık 2008 tarihleri arasında gerçekleştirilecek olan “ön kayıt”tır. Bilindiği üzere, REACH kapsamında kimyasalların kayıt edilmesi süreci 2018 yılına kadar devam edecektir. Ön kayıt yapılması yoluyla, 2018 yılına kayıt yapılması gereken maddelerin AB pazarına satışına ara verilmeden devam edilmesi mümkün olacaktır.
REACH sistemi, AB’de üretilen ve AB’ye, AB üyesi olmayan ülkelerden ithal edilen kimyasalları düzenlemektedir. AB, bu süreçte sadece AB’de yerleşik özel / tüzel kişileri muhatap kabul etmekte, AB dışı üreticileri (non-EU manufacturer) ise doğrudan muhatap kabul etmemektedir. Türkiye’deki üretici/ihracatçı firmalar REACH sistemine göre “AB dışı üretici” (non-EU manufacturer) kategorisindedir. Bu kategori çerçevesinde bulunan firmalarımızın AB’ye doğrudan müracaatları mümkün olmamaktadır. Firmalarımızın AB’ye ihracat yapabilmeleri için iki alternatif mevcuttur.
Birincisi , AB’de yerleşik bir ithalatçı, Türkiye’den ithalatını yaptığı maddeleri bizzat kendisi REACH sistemine kaydedecektir. Bu durumda ithalatçının sorumluluğu herhangi bir AB’li üretici ile aynıdır. İthalatçı firmanın Türk üretici/ihracatçı adına kayıt dosyasını hazırlayıp Avrupa Kimyasallar Ajansı’na (AKA) sunması için gerekli tüm veriler (gizlilik derecesi ne olursa olsun) Türk firma tarafından ithalatçı firmaya verilecektir. Bu alternatifin önemli bir olumsuz yanı ithalatçının maddeye/formülasyona ilişkin tüm bilgileri elde edebilmesidir. Diğer taraftan, ithalatçıların kayıt işlemini (kayıt ve bürokrasi sürecinin uzunluğuna bağlı olarak) kendi üzerlerine almak konusunda isteksiz davranmaları söz konusu olabilir.
İkinci alternatif ise Türk üretici/ihracatçılarının tek temsilci (only representative) atamalarıdır. Tek temsilci AB’de yerleşik bir gerçek veya tüzel kişi olabilir. Tek temsilci AKA’nın ve sistem içerisinde yer alan diğer AB kurumlarının tek muhatabı konumundadır. AB kurumları Türk firmalarla REACH sürecine ilişkin resmi ilişki içerisinde bulunmayacaklardır. Tek temsilci ihraç edilmek istenen maddeleri AKA’ya kaydettirecek ve REACH kapsamında tek sorumlu olacaktır. Bu durumda ithalatçı firma alt kullanıcı (downstream user) konumunda olup, Kimyasal Güvenlik Değerlendirmesi (KGD), Kimyasal Güvenlik Raporu (KGR), Maruziyet Senaryosu (MS), Güvenlik Bilgi Formu (GBF) vb. rapor, belge ve verileri, kendisi hazırlamak yerine, tek temsilciden talep edecektir.
Firmalarımızın Dikkat Etmesi Gereken Hususlar ve Öneriler:
Ön kayıt aşamasının kaçırılmaması gerekmektedir. 1 Haziran – 1 Aralık 2008. Ön kayıt yaptırılan kimyasallar (substance) , 2018 yılına kadar devam edecek olan kayıt altına alma ve izin verme sürecine ilişkin geçiş süresinden faydalanabilecek ve AB pazarına sunulabilecektir. Ön kayıt sürecinde kimyasal maddelerin ön kaydının yaptırılmaması, maddelerin AB pazarına sürülebilmesi için tüm kayıt süreçlerinin tamamlanmasını zorunlu kılmakta ve 2018 yılına kadarki geçiş sürecinden faydalanamama sonucu doğuracaktır.
En kısa zamanda, firmanızın kullandığı maddelerin bir envanteri çıkarılmalıdır. Söz konusu madde envanteri, firmalarımızın ön kayıt ve kayıt dosyalarının hazırlanmasında firmalarımıza kolaylık sağlayacaktır. Ayrıca firmaların REACH ile ilgili bir sorumlu personel atamaları ve REACH’e ilişkin yükümlülük ve gelişmeleri yakından takip etmeleri gerekmektedir.
Sektör dernekler çatısı altında, sektörel bazda REACH entegrasyon çalışmaları yapılmalıdır. Dernekler, üyeleri adına REACH sistemine kayıt olamamaktadırlar. Ancak kayıt dosyalarının hazırlanmasında ve sürece ilişkin faaliyetlerin koordinasyonunda değerli katkı sağlayabilirler.
REACH sistemine kayıt esnasında, birçok farklı firmamız tarafından ihraç edilecek olan “aynı maddeler” için benzer teknik dosyaların hazırlanması önemli bir emek kaybı ve maliyete neden olacaktır. Aynı maddelere ilişkin dosyaların mükerreren hazırlanmaması amacıyla sektör firmalarımız arasında işbirliği ve bilgi alışverişi önem arz etmektedir. SIEF (Substance Information Exchange Forum – Madde Bilgisi Paylaşım Forumu) aracılığıyla farklı firmalar tarafından üretilen aynı maddeler için jenerik dosyaların hazırlanması ve REACH başvurularında ortak hareket edilerek maliyet ve zaman kaybının en aza indirilmesi mümkün olabilir
