İstanbul Maden İhracatçıları Birliği

2010 YILI MADEN SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Ülkemizin karmaşık jeolojik ve tektonik yapısı çok çeşitli maden yataklarının bulunmasına olanak sağlamıştır. Günümüzde dünyada yaklaşık 90 çeşit madenin üretimi yapılmaktayken ülkemizde 60 civarında maden türünde üretim yapılmaktadır. MTA verilerine göre, dünyada 132 ülke arasında toplam maden üretim değeri itibarıyla 28'inci sırada yer alan ülkemiz, maden çeşitliliği açısından ise 10'uncu sırada bulunmaktadır. Başta endüstriyel ham maddeler olmak üzere, bazı metalik madenler, linyit ve jeotermal kaynaklar gibi enerji ham maddeleri açısından ülkemiz zengindir. Ancak birkaç maden dışında dünya ölçeğindeki rezervlerimiz kısıtlıdır.

Ülkemiz 50 çeşit madende kısmen yeterli kaynaklara sahipken, 27 maden ve mineralin günümüzde bilinen rezervleri ve kaliteleri ekonomik madencilik için yetersizdir. Ülkemizin, maden kaynakları ve çeşitliliği bakımından kendi kendine kısmen yeterli olan ülkeler arasında yer aldığı söylenebilir.

2010 yılında 113.6 milyar dolara ulaşan ülkemiz toplam ihracatından %3,2 pay alan madencilik sektörü ihracatı, bir önceki yıla göre %45,7 artışla 3.6 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2010 hedefi 3.0 milyar dolar olarak belirlenen maden ihracatımızın büyük oranda artış göstererek 3.6 milyar dolara çıkması ihracatçımızı umutlandırmış ve 2011 hedefi 4.7 olarak belirlenmiştir.

2010 yılında 113.6 milyar dolara ulaşan ülkemiz toplam ihracatından %3,2 pay alan madencilik sektörü ihracatı, bir önceki yıla göre %46 oranında artış göstererek 3,655 milyar dolar olarak gerçekleşmiş ve 2008 yılı ihracatını dahi geride bırakarak tüm zamanların en yüksek ihracat değerine ulaşmıştır.

Tablo 1: Türkiye İhracatı İle Maden Sektörü İhracatı Karşılaştırması

Kaynak: TİM İhracat Rakamları

Grafik 1: 2010 Yılı Aylar Bazında Maden Sektörü İhracatı

2010 yılında ana mal grupları olarak ihracatımıza baktığımızda; Doğal Taşlar ihracatı bir önceki yıla göre %26 artışla 1,568 milyar dolar ile ilk sırada yer almaktadır. Doğal Taşları, 1,303 milyar dolar ihracat ile Metalik Cevherler (%84 artış), 590 milyon dolar ihracat ile Endüstriyel Mineraller (% 35 artış) ve 193 milyon dolar ihracat ile ferro alyajlar ve diğer mineral maddeler (%58 artış) takip etmektedir. Maden ihracatımızın mal gruplarına göre yüzdelik dağılımı aşağıdaki grafikte görülmektedir.

Grafik 2: 2010 Yılı Mal Grupları Bazında Maden Sektörü İhracatı

Tablo 2: 2009 - 2010 Yılı Mal Grupları Bazında Maden Sektörü İhracatı Karşılaştırması

Kaynak: İMMİB

Bu dönemde, İşlenmiş Mermer 1.35 milyon ton ve 651.4 milyon dolarla en fazla ihraç edilen ürün olurken, Bakır Cevherleri 423 milyon ton ve 492.4 milyon dolarla ikinci, Krom Cevherleri 2.2 milyon ton ve 475 milyon dolarla üçüncü, Blok Mermer Traverten 2.4 milyon ton ve 371 milyon dolarla dördüncü, Mermer Traverten Ham veya Kabaca Yontulmuş 2.3 milyon ton ve 363.6 milyon dolarla beşinci sırada yer almıştır.

Madencilik sektörümüz ihracatında diğer önemli ihraç ürünlerimiz ise, Çinko Cevherleri (194.6 milyon dolar), Tabii Boratlar ve Konsantreleri (167.7 milyon dolar), İşlenmiş Traverten (122.7 milyon dolar), Feldspat (106.1 milyon dolar) olarak sıralanmaktadır.

Maden ürünleri ihracatında, ülke grubu bazında, 1.7 milyar dolar ve %48 payla Çin Halk Cumhuriyeti, Hindistan, Tayvan, Japonya gibi ülkelerin yer aldığı Diğer Asya ülkelerinin ağırlığı görülmektedir. Diğer Asya ülkelerini 844.7 milyon dolar ve % 23.1 payla Avrupa Birliği ülkeleri izlemektedir. Kuzey Amerika ülkeleri grubu 323 milyon dolar ve %8.8 payla üçüncü, Yakın Orta Doğu Asya 300 milyon dollar ve %8 payla dördüncü ve Diğer Avrupa ülkeleri 227.4 milyon dollar ve % 6.2 payla beşinci sırada yer almaktadır.

Madencilik ürünleri ihracatının gerçekleştirildiği önemli ülkeler arasında, Çin Halk Cumhuriyeti 1.5 milyar dolarla ilk sırada yer alırken, bu ülkeye olan ihracatımızda, bir önceki döneme göre, miktarda % 43.5, değerde % 57.7 oranında artış kaydedilmiştir.

Çin'i sırasıyla, 271.2 milyon dolarla ABD (%20.9 artış), 110.9 milyon dolarla Belçika (%126 artış), 105.9 milyon dolarla Bulgaristan (%336.3 artış) ve 99.4 milyon dolarla İtalya (%30.5 artış) takip etmektedir. Hindistan, Irak, Almanya, Rusya Federasyonu ve Hollanda madencilik ürünleri ihracatımızın yapıldığı diğer önemli ülkeler olmuşlardır.

Grafik 3: 2010 Yılı Maden Sektörü İhracatımızda İlk 10 Ülke

ÜRÜN BAZINDA SEKTÖR İHRACATI DEĞERLENDİRMESİ

2010 yılı doğal taş ihracatı ürün bazında incelendiğinde ise, en önemli ürün grubunu %41.5 pay ile İşlenmiş Mermer'in oluşturduğu görülmektedir. Söz konusu ürünün ihracatı bu dönemde değerde % 11.3 oranında, miktarda %13.1 artış göstererek, 1.35 milyon ton karşılığında 651.4 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. İşlenmiş Mermer ihracatının en fazla yapıldığı ülkeler arasında 154.1 milyon dolarla ABD, 67.8 milyon dolarla Irak ve Suudi Arabistan 44.3 milyon dolarla ön sıralarda yer almaktadır.

%23.6'lık payı ile sektör ihracatı içerisinde ikinci büyük grubu oluşturan Blok Mermer-Traverten'in ihracatı ise miktarda %186.3, değerde %133.6 artış göstererek 2.4 milyon ton karşılığında 371 milyon dolara yükselmiştir. Bu ürün grubunun ihracatında Çin Halk Cumhuriyeti 302.4 milyon dolar (%152.9 artış) ile ilk sırada, Hindistan 11.5 milyon dolar (%94.5 artış) ile ikinci ve Suriye 11.1 milyon dolarla (%694.3 artış) üçüncü sırada yer almaktadır.

Diğer önemli bir ürün olan Mermer - Traverten Ham veya Kabaca Yontulmuş ihracatımız miktarda %6.5 azalış ve değerde %13.7 oranında artışla, 2.3 milyon ton karşılığında 363.6 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemde Çin Halk Cumhuriyeti, 288.1 milyon dolarla anılan ürün grubunun en fazla ihraç edildiği ülke olurken, Çin Halk Cumhuriyeti'ni, 26.2 milyon dolarla Hindistan, 12 milyon dolarla Suriye, 7.6 milyon dolarla Tayvan takip etmiştir. İtalya, Mısır, Yunanistan ve Tayland ihracatın yapıldığı diğer önemli ülkeler olmuşlardır.

Doğal Taş ihracatında diğer ürünler ise 122.7 milyon dolar ile İşlenmiş Traverten, 18.4 milyon dolarla İnşaata Elverişli Diğer İşlenmiş Taşlar, 18.3 milyon dolar ile İşlenmiş Granit ve 8.8 milyon dolar ile Blok Granit olarak sıralanmaktadır.

BAKIR CEVHERİ

2010 yılı Ocak-Aralık döneminde, 2009 yılı eş dönemine göre miktarda %18.3 ve değerde %71.2 oranında artış gösteren Bakır Cevherleri ihracatımız, 423 bin ton karşılığı 492.4 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

Bu ürün grubunda en fazla ihracat yaptığımız ülkeler arasında 279.3 milyon dolar ile Çin gelmektedir. Çin'i 80.6 milyon dolar ile Bulgaristan ve 39.2 milyon dolar ile Hindistan takip etmektedir. Çin'e gerçekleştirilen ihracatta % 17.9 oranında, Bulgaristan'a gerçekleştirilen ihracatta % 785.6 ve Hindistan'a gerçekleştirilen ihracatta % 212.6 artış kaydedilmiştir.

Grafik 4: Son Beş Yıllık Bakır Cevheri İhracatımız

KROM CEVHERİ

2010 yılında Krom Cevheri ihracatımız bir önceki yılın aynı dönemine göre miktarda %28.4, değerde de % 75.1 oranlarında artışlarla, 2.2 milyon ton karşılığı, 475.9 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

Krom cevheri ihracatımızda önde gelen ülkeler; Çin Halk Cumhuriyeti 418.8 milyon dolarla (%74.5 artış) birinci, Rusya Federasyonu 16.6 milyon dolarla (% 71.4 artış) ikinci, İsveç 13.7 (%44.2 artış) üçüncü, Ukrayna 6.6 milyon dolarla dördüncü (%329.5 artış) ve Hollanda 5.7 milyon dolarla (%100 artış) beşinci sırada yer almaktadır.

Grafik 5: Son Beş Yıllık Krom Cevheri İhracatımız

ÇİNKO CEVHERİ

2010 yılı Çinko Cevheri ihracatımız, miktarda %44, değerde de %103.1 artışlarla 391.1 bin ton karşılığı 194.6 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

Çinko Cevheri ihracatımızda Belçika 75.8 milyon dolarla ilk sırada yer alırken, bu ülkeyi 54.5 milyon dolarla Çin, 13.1 milyon dolarla Almanya, 10.9 milyon dolarla Bulgaristan ve 8.5 milyon dolarla Finlandiya takip etmektedir.

Söz konusu ürün ihracatının yapıldığı ülkelerden Güney Kore (%1.391), Almanya (%388) ve Belçika (%240) pazarlarındaki ihracat artışı dikkat çekicidir. Çin Halk Cumhuriyeti bu sene alımını %49.2 oranında arttırmıştır.

Grafik 6: Son Beş Yıllık Çinko Cevheri İhracatımız

TABİİ BORATLAR ve KONSANTRELERİ

Dünya bor rezervlerinin yüzde 70'inden fazlasına sahip olan Türkiye'nin Tabii Boratlar ve Konsantreleri ihracatı 2010 yılında miktarda %75.3, değerde %60.3 oranında artarak, 576.3 bin ton karşılığı 167.7 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Tabii Boratlar ve Konsantreleri ihracatımızın en fazla olduğu ülkeler şu şekilde sıralanmaktadır: Çin Halk Cumhuriyeti 73.3 milyon dolarla (%72.7 artış) birinci, Amerika Birleşik Devletleri 20.9 milyon dolarla (%209 artış) ikinci, Tayvan 16.6 milyon dolarla (%42 artış) üçüncü, Japonya 10.2 milyon dolarla (%159.7 artış) dördüncü ve İspanya 7.2 milyon dolarla (%23.6 artış) beşinci sırada yer almaktadır.

Grafik 7: Son Beş Yıllık Tabii Boratlar ve Konsantreleri İhracatımız

FELDSPAT

Feldspat ihracatımız, 2010 yılında 3.7 milyon ton karşılığı 106.1 milyon dolar seviyesinde gerçekleşerek, 2009 yılına göre miktarda %29.8 oranında, değerde de %19.1 oranında artış kaydetmiştir.

Söz konusu üründen en çok ihracat yaptığımız ülkeler; İtalya 46.4 milyon dolarla (%18.1 artış) birinci, İspanya 15.3 milyon dolarla (%16.7 artış) ikinci, Rusya Federasyonu 7.5 milyon dolarla (%26.8 artış) üçüncü, Mısır 4.2 milyon dolarla (%78.4 artış) dördüncü ve Hollanda 3.8 milyon dolarla (% 68.3 artış) beşinci sırada yer almaktadır.

Grafik 8: Son Beş Yıllık Feldspat İhracatımız

ALÇI TAŞI, ALÇILAR

Alçı Taşı ve Alçı ihracatımız, 2010 yılında miktarda % 3, değerde de %2.9 oranında artışlarla 829.2 bin ton karşılığı 67.9 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

Söz konusu dönemde Rusya Federasyonu'na 18.8 milyon dolar (%58.4 artış), Ukrayna'ya 11.4 milyon dolar (%11.7 artış), Mersin Serbest Bölge'ye 7.2 milyon dolar (%15.9 azalış), Türkmenistan'a 6.8 milyon dolar (%22.5 azalış) ve Azerbaycan'a 5.3 milyon dolarla (%21.4 azalış) ihracat gerçekleştirilmiştir.

Grafik 9: Son Beş Yıllık Alçı Taşı ve Alçı İhracatımız

MANYEZİT

Manyezit ihracatımız, 2010 yılı Ocak-Aralık döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre miktarda % 22 değerde de %19 oranında artışlarla, 232.2 bin ton karşılığı 69.6 milyon dolara ulaşmıştır.

Sektörün en önemli pazarı durumundaki Avusturya'ya 34.3 milyon dolar (%13.1 artış), Ukrayna'ya 6.5 milyon dolar (%246.4 artış), İrlanda'ya 6 milyon dolar (%74.5 artış), Almanya'ya 4.32 milyon dolar (%29 azalış) ve İngiltere'ye 4.3 milyon dolar (%5.2 artış) ihracat gerçekleştirilirken ve Amerika Birleşik Devletleri, Makedonya, İtalya, G. Afrika ve Japonya ihracat yapılan diğer önemli ülkeler olmuşlardır.

Grafik 10: Son Beş Yıllık Manyezit İhracatımız

FERROKROM

2010 yılında Ferrokrom ihracatımız bir önceki yıla göre miktarda %2.7 artarak, 77.2 bin ton, değerde ise %47 oranında artarak 93.2 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

Hollanda 22.6 milyon dolarla söz konusu dönemde ülkemizden en fazla ferrokrom satın alan ülke olurken, Hollanda'yı, 20.8 milyon dolarla Amerika Birleşik Devletleri ve 8.9 milyon dolarla Çin Halk Cumhuriyeti takip etmiştir.

2009 yılı aynı dönemde hiç alım yapmayan Kanada, alımını değer olarak % 100 oranında arttırırken, aynı şekilde Meksika, İngiltere, Suudi Arabistan, Pakistan, İsrail ve Umman 2009 yılında alım yapmazken 2010 yılında çeşitli miktarlarda alım yapmışlardır.

Dünyada üretilen ferrokromun yaklaşık %90'ı paslanmaz çelik sektöründe kullanılmaktadır. Dolayısıyla paslanmaz çelikteki arz-talep dengesi doğrudan ferrokrom üretimini ve fiyatını etkilemektedir.

Grafik 11: Son Beş Yıllık Ferrokrom İhracatımız

Tablo 3: 2009 - 2010 Yılı Ülkeler Bazında Maden Sektörü İhracatı Karşılaştırması

2011 YILI 6 AYLIK MADEN İHRACATININ DEĞERLENDİRİLMESİ

2011 yılının ilk 6 aylık döneminde Maden Sektörü ihracatı bir önceki yılın aynı dönemine göre miktarda %7.4, değerde de %6.1 oranında artış göstermiş ve 2011 yılı Ocak-Haziran döneminde maden ihracatımız 1,84 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Yukarıdaki tablodan da görülebileceği üzere 6 aylık dönem içerisinde ihracatı en fazla artış gösteren ürün grubu endüstriyel mineraller olmuştur. Özellikle bu dönemde Kükürt ihracatımız bir önceki yıla göre %448 oranında artış göstererek 4 milyon dolar, Tuz ihracatımız %300 oranında artışla 20.5 milyon dolar ve Feldspat ihracatımız %42 oranında artışla 71 milyon dolar olmuştur.

Metalik cevher ihracatımızda Granüle Curuf ve Döküntüler ihracatımız %390 oranında artışla 18 milyon dolar, Kurşun Cevherleri ihracatımız %41 oranında artışla 38 milyon dolar ve Çinko Cevheri ihracatımız %16 oranında artışla 102 milyon dolar olmuştur. Önemli ihracat kalemlerimizden Bakır Cevheri ihracatımız ise %31 oranında gerilemeyle 184 milyon dolar olurken, bu duruma Çin'in gerileyen bakır talebi neden olmuştur. Çin bakır stoklarının azalması ve önümüzdeki dönemde Çin'in tekrar yüksek miktarlarda bakır ithalatı gerçekleştireceği beklentileri sayesinde bakır cevheri fiyatlarındaki gerileme sınırlı kalmıştır.

Maden İhracatımızda ilk 20 sırada yer alan ülkere 2011 yılı ihracatımız.

2011 yılı ilk 6 aylık ihracat verilerini incelediğimizde ihracatımızda ilk 20 arasında yer alan ülkelerden Çin, Hindistan, Bulgaristan ve Kanada'ya ihracatımızda gerileme olduğunu görüyoruz. Bunun yanında İsveç, Almanya, Rusya, Hollanda ve İtalya ise yüksek ihracat artış oranlarıyla dikkat çekmektedir. Çin'e gerçekleştirilen ihracattaki önemli azalmada bakır cevherleri ve krom cevherlerindeki düşük performans etkili olurken, Almanya'ya gerçekleştirilen ihracat artışında öne çıkan maddeler tuz ve manyezit olmuştur.

• İstanbul Maden İhracatçıları Birliği
• İştigal Konuları
• İstatistikler
• Yönetim Kurulu
• Denetim Kurulu